Historia

Giovanni Maria Curet buduje nową willę.

Historia zaczyna się w 1906 roku, kiedy Giovanni Maria Curet, wybitny architekt z Rijeki, wraz ze swoją żoną Nataliją z domu Weber, kupili tę działkę w rejonie opisywanym wówczas jako Grčevo u Zagore. Pan Vinko Chiccio z „Rieki” sprzedał im dom ze studnią, gruntami ornymi, winnicami, pastwiskami i drogą do morza. Natalija została zarejestrowana jako właścicielka.

To na tym terenie z widokiem na morze Curet zbudował obecną wspaniałą willę z typowymi dla secesji elementami dekoracyjnymi i przyciągającą wzrok wieżą. Dom składał się z trzech mieszkań wychodzących na trzy tarasy ogrodowe i początkowo był przewidziany jako osobisty dom letniskowy, ale być może również jako przedsięwzięcie spekulacyjne.

Pomaga Albert Eduard (Edward) Jones z firmy Whitehead.

Wydaje się, że kilka lat później potrzebna była pomoc finansowa na projekt i Albert Eduard Jones, Walijczyk i dyrektor znanej na całym świecie Fabryki Torped w Rijece (Torpedofabrik Whitehead & Comp.) pożyczył pieniądze na 6%.

W 1916 roku pani Filipina Moravec z domu Schmolka sfinansowała dom.

Ostatecznie, w 1917 roku, dom został sprzedany panu Arturowi Taussigowi, kupcowi z Ricca (Rijeka).

Okres powojenny.

To były trudne czasy; straty wojenne, upadek Austro-Węgier i okupacja Fiume (Rijeka) przez D'Annuzio zakłóciły życie zarówno w Rijece, jak i w oddzielnym wówczas Sušaku. Ponownie potrzebna była pomoc finansowa dla domu i pan Taussig stracił swoją willę. Historia domu jest skomplikowana.

Nowa rodzina – nowy rozdział.

Kapitan Emanuel von Dworski de Prus i jego żona Nada Dworski z domu Ružić, najmłodsza córka Gjuro Ružicia i Heleny z domu Badovinac von Badovinski, kupili dom. Rodzice Nady zmarli, mieli trzech małych synów i chcieli zamieszkać tuż nad morzem. Nadszedł czas, aby opuścić domy rodzinne na Piramidzie w Sušaku. Nada pl Dworsky z domu Ruzic została zarejestrowana jako właścicielka domu, zwanego teraz „Willa Dworski”.

Kilka lat później do środkowej części domu dobudowano dwa pokoje z tarasem oraz przeszkloną werandę.

Honorowy Konsulat RP.

Kapitan Emanuel von Dworski został honorowym Konsulem RP, pierwszym w regionie, a dom stał się zarówno domem rodzinnym, jak i Honorowym Konsulatem RP.

Wśród znanych i niesławnych gości Willi Dworski byli bardzo ekscentryczna hrabina Anna Nugent z Trsatu, admirał Miklós Horthy, Georg von Trapp (znany później z Dźwięków muzyki) oraz biskup i polityk Dom Luigj Bumçi ze Scutari.

Bracia i siostra Nady budują wille.

Starsza siostra Nady, Zorka i jej mąż Dagobert Müller von Thomamuhl kazali zbudować dom w pobliżu. Architektem był David Bunetta, który zaprojektował również wiejski dom w Fužina, niedaleko wiejskiego domu rodziny Ružić, dla ich brata Gjuro ('Jurica'), burmistrza Sušaka.

Willa Ružić

Ban Viktor Ružić, najmłodszy syn Gjuro Ružicia, zlecił Davidowi Buneccie zbudowanie znanej obecnie Willi Ružić, położonej w pobliżu willi dwóch sióstr Bana Ružicia.

Konsulat zostaje zamknięty.

Honorowy Konsulat RP przestał działać, gdy Niemcy najechali na Polskę.

Okupacja włoska i niemiecka.

Zmarł Emanuel Dworski. Włochy zajęły dodatkowe terytorium wokół Rijeki, a w domu zakwaterowano włoskich oficerów. Manio, najstarszy syn, był na morzu.

Chociaż Emanuel Snr. już nie żył, dom nadal był znany jako „Polski”. Hrabina Maria Potocka, kluczowa pomocnica polskich uchodźców w Crikvenicy, rzekomy agent wywiadu i szara eminencja, przebywała w domu przez dłuższy czas. Przez drzwi willi przewinęło się wielu bojowników polskiego ruchu oporu i uchodźców.

Okupacja niemiecka

Włochy skapitulowały, a Rijekę zajęli Niemcy. Nada Dworski przygarnęła małego Wojtka Zawistowskiego, rannego i niewidomego, który następnie trafił do szpitala przed transportem z Rijeki do Dachau. Wojtek pozostał z rodziną do 1946 roku i stał się ważną częścią jej historii. Często wracał.

Zmiany powojenne – do Willi Dworski wprowadzają się dodatkowe rodziny.

Po wojnie znów zmienił się porządek świata. W nowej Jugosławii Tity wiele majątków Ružiciów zostało skonfiskowanych lub znacjonalizowanych. Na szczęście Willa Dworski i Willa Ružić pozostały w rękach rodziny - chociaż w 1946 roku wprowadzono do nich inne, niespokrewnione rodziny, by dzieliły te domy. W Willi Dworski Nada i jej synowie byli ograniczeni do mieszkania na parterze. Dwie nowe rodziny pozostały w mieszkaniach na pozostałych dwóch piętrach przez około 25 lat.

Koniec pokolenia.

Nada zmarła we wrześniu 1976 r., jej brat Viktor zmarł w czerwcu tamtego roku, brat Jurica zmarł później jesienią 1976 r., a jej siostra Zorka w Nowy Rok 1977 r. Wszyscy w ciągu jednego roku.

Trzej bracia Dworscy podzielili się domem: najstarszy brat, drugi Emanuel lub Manio, kapitan i prawnik, mieszkał na stałe na środkowym piętrze. Adam lub Adaš, średni brat, artysta ceramik, żonaty i mieszkający w Wielkiej Brytanii zajął parter, przywożąc swoją żonę i dzieci, aby każdego lata spędzali czas w domu. Najmłodszy, kolejny Gjuro, oceanograf, zajął ostatnie piętro, ale żonaty i mieszkający w USA, rzadko wracał.

Otwarte dla publiczności

Willa Dworski od ponad dekady jest otwarta na wydarzenia publiczne i prywatne wizyty.

Jesteśmy dumni, że możemy dzielić się z innymi tym bogatym dziedzictwem, które mieliśmy szczęście odziedziczyć. Dom i jego archiwa można zawsze zwiedzać na życzenie.

Główne kategorie o znaczeniu historycznym, które przechowujemy to:

• Austro-Węgierska Marynarka Wojenna.
• Austriacka Galicja i Bukowina.
• Międzywojenny Sušak i Pećine.
• Polacy w Chorwacji w latach 1918-1945.
• Historia Gjuro Ružicia i jego rodziny w Hreljinie, Sušaku i Rijece.